خانه / سخن سردبیر مجله فروهر / مهرگان یا اسفندگان؟

مهرگان یا اسفندگان؟

سخن سردبیر مجله فروهر- شماره ۴۵۲

موبد پدرام سروش پور

بنام خداوند جان و خرد                 کزین برتر اندیشه برنگذرد

واژه جشن در فارسی نو برگرفته از واژه یسن/یسنه/یسنا (اوستایی:yasna فارسی میانه:یسن) به معنی «ستایش و نیایش» می‌باشد. در فرهنگ ایران باستان شادی از جایگاه بسیار والایی برخوردار بوده است. شادی و خشنودی یک امر مشترک بین انسان و خداست. ما با نیایش خود به دنبال خشنودی و شادی اهورامزد هستیم و اهورامزدا نیز در مقابلش شادی را برای ما می‌خواهد. به همین دلیل جشنهای ایرانی بر دوپایه نیایش و شادی بناگردیده‌اند. علاوه بر شش جشن گهنبار که از جشنهای دینی زرتشتیان به شمار می‌آیند، ایرانیان باستان هر ماه حداقل یک جشن که به جشنهای ماهیانه معروف می‌باشد را برگزار می‌کردند. این جشنها روزهایی از ماه بودند که اسم روز با اسم ماه برابر می‌شد به طور مثال روز فروردین از ماه فروردین که به جشن فروردینگان مشهور است و همین طور برای سایر ماهها. هرکدام از این جشنها برپایه معنی آنروزی که به مناسبتش جشن برگزار می‌شده است آیینهای ویژه و بار فرهنگی خاص خودش را به همراه داشته است. علاوه بر این برخی از این جشنها با مناسبتهای تاریخی و مهم ملی نیز همراه شده است از جمله جشن تیرگان که جشن آب و پاسداشت باران در فرهنگ ایرانی است برابر با روزی است که آرش کمانگیر تیر معروف خود را از چله کمان رها کرد و به قیمت جان عزیزش بار دیگر آزادی را برای ایرانیان به ارمغان آورد و همچنین جشن مهرگان که بر پایه شاهنامه و سایر کتب تاریخی باقی‌مانده روزی است که ایرانیان به رهبری کاوه آهنگر و فریدون بر ضحاک ستمگر چیره گشتند و یکی از تاریکترین دوران ایران زمین را پایان دادند.

ایزد مهر در فرهنگی زرتشتی جایگاه بسیار با ارزشی دارد. یکی از بلندترین یشتهای اوستا به نام مهر یشت به بیان خصوصیات مهر پرداخته است. به طور کلی برپایه این یشت اوستا ایزد مهر نگاهبان دو ویژگی پیمانداری و پهلوانی است. پایبندی به عهد و پیمان در فرهنگ زرتشتی بسیار ارج نهاده شده است. از آنجایی که در فلسفه زرتشتی راستی زیربنای باورها و اخلاق زرتشتی است طبیعی است که ارج نهادن به عهد و پیمان هم به عنوان سمبلی از راستی بایستی چنین جایگاهی داشته باشد. حتی در مهریشت آمده است که فرد بهدین اگر عهدی با یک فرد دروغکار بسته است باز هم اجازه ندارد به هیچ دلیلی عهد و پیمان خود را بشکند.

در فرهنگ زرتشتی به خانواده به عنوان مهمترین کانون مرکزی جامعه که شرایط رشد فرزندان و شکل‌گیری اخلاق جامعه را فراهم می‌سازد بسیار ارج نهاده شده است. این کانون با یک پیمان مقدس که همان پیمان زناشویی است آغاز می‌گردد. پیمانی که برپایه آن زن و مرد با هم عهد می‌بندند تا پایان عمر و تحت هر شرایطی همراه و در کنار هم باقی‌مانده و خانواده را پاسداری نمایند. ازدواج زرتشتی به دلیل ارزشی که برای زنان قانل می‌شده است در بین اقوام به ازدواج پادشاه زنی معروف بوده است.

حلقه مهر که حلقه‌ای است نمادین بر دست چپ فروهر(نماد انسان کامل) همان حلقه‌ای است که امروزه بر دست تمامی زنان و مردان پایبند به زندگی زناشویی از آغاز زندگی تا پایان عمر باقی می‌ماند. به همین دلیل در فرهنگ کهن زرتشتی طلاق یا جدایی زن و مرد جایز نبوده و به عنوان یکی از بدترین گناهان به نام « مهردروج » به معنی «دروغ گوینده به مهر» یا «پیمان شکن» به حساب می‌آمده است.

پس از نوروز که از نظر اسطوره‌ای بیانگر آغاز زندگی در جهان هستی می‌باشد مهرگان بزرگترین جشن ایرانی بوده تا جایی که ابوریحان بیرونی در «آثارالباقیه» از زبان «سلمان فارسی» آورده است : «… ما در عهد زرتشتی بودن می گفتیم، خداوند برای زینت بندگان خود یاقوت را در نوروز و زبرجد را در مهرگان بیرون آورد و فضل این دو روز بر روزهای دیگر مانند فضل یاقوت و زبرجد است بر جواهرهای دیگر …»

در حال حاضر اکثر کشورهای فارسی‌زبان این جشن را تعطیل رسمی اعلام کرده‌اند ولی متاسفانه ما در ایران ارج لازم را به این سمبلهای باارزش نمی‌گذاریم در حالی که جوانهای ما خلا احساسی خود را با نمادهای غربی همچون Valentine پر می‌نمایند هیچ آگاهی ندارند که ما در فرهنگ خودمان جشنهایی داریم که چه از نظر معنی و ارزش و چه از نظر قدمت بسیار باارزش‌تر از این نمادهای بیگانه هستند.

خوشبختانه چندسالی است که حرکتهای با ارزشی در جهت شناخت و جایگزینی ارزشهای فرهنگی ملی به جای نمادهای غربی صورت گرفته است و صدا و سیمای ایران نیز با پخش آگاهیهای در مورد یکی دیگر از جشنهای باارزش ایرانی به نام اسفندگان چراغ امیدی را در این زمینه روشن کرد.

جشن اسفندگان در روز پنجم ماه اسفند تقویم زرتشتی و در تقویمهای کنونی ایرانی که ماههای ابتدای سال ۳۱ روزه است روز ۲۹ بهمن‌ماه قرار گرفته است و در اصل روز اسفند از ماه اسفند می‌باشد. اسفند از ریشه اوستای «سپنته آرمئیتی» به معنی عشق اهورایی و فروتنی گرفته شده است. از آنجایی که زمین و زنان هر دو نماد زایندگی و فروتنی جهان هستی می‌باشند از دیرباز این جشن به نام جشن پاسداری زمین و زن در بین ایرانیان جشن گرفته می‌شده است.

در آثارالباقیه ابوریحان بیرونی آمده است که در جشن اسفندگان مردان برای زنان خود هدیه گرفته و از ایشان سپاسگزاری می‌کردند.

از آنجایی که این جشن با جشن valentine چند روزی فاصله دارد از اقبال بیشتری برخوردار بوده تا جایگزین این جشن شود ولی این نکته را فراموش نکنیم در صورت جایگزین کردن جشن اسفندگان با روز عشق، بیم آن خواهد رفت که روزی فلسفه اصلی جشن اسفندگان به فراموشی سپرده شود. افتخار ما ایرانیان این است که جز معدود ملتهایی هستیم که بیش از چندهزار سال است روزی را به نام زنان پاکدامن سرزمینمان جشن می‌گیریم و این بیان‌گر ارج و جایگاهی است که زن در فرهنگ ایرانی داشته و دارد.

و اگر بخواهیم روزی را به عنوان روز عشق در فرهنگ ایرانی بنامیم روز مهر از ماه مهر یا همان جشن مهرگان است. جشن پاسداشت تمامی پیمانهای ناگسستنی زناشویی، که می‌تواند با پیشکش هدیه‌ای یا سپاسی بیش از پیش محکمتر و استوارتر گردد.

جشن مهرگان بر همه مهرورزان گیتی خجسته باد

درباره ی سپندارمزد

همچنین ببینید

اخلاق برتر است یا قانون ؟

سخن سردبیر مجله فروهر – شماره ۴۶۶ موبد پدرام سروش‌پور   اخلاق و قانون مفاهیمی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *