خانه / سخن سردبیر مجله فروهر / هم اندیشی ادیان و مذاهب، تنها راه دست‌یابی به حقیقت الهی

هم اندیشی ادیان و مذاهب، تنها راه دست‌یابی به حقیقت الهی

سخن سردبیر مجله فروهر – شماره ۴۶۵

موبد پدرام سروش‌پور

 

حرکت دائمی تاریخ به سمت تکامل، باوری است که در بین اندیشمندان و فلاسفه طرفداران بسیاری دارد. برخی از ایشان حتی برای این سیر تکاملی تعاریف دقیق‌تری نیز ارائه داده‌اند به طور مثال هگل فیلسوف بزرگ آلمانی، نه تنها به این سیر تکاملی اعتقاد دارد بلکه این پیشرفت را یک فرآیند همیشگی می‌داند که هیچ‌گاه دچار سکون نمی‌شود. به عبارت دیگر تکامل جوامع بشری یک امر همیشگی و لازم می‌باشد و هیچ جامعه‌ای را نمی‌توان یافت که در شرایط ثابت و پایداری مدت زمان زیادی دوام بیاورد.

به خصوص طی صد و پنجاه سال گذشته، جهان با پیشرفت بسیار شگرفی در حوزه علم، فناوری و سیاسی همراه بود. اگر چه در حوزه روابط انسانی یا همان اخلاق نیز پیشرفتهای خوبی صورت گرفته است اما از آنجایی که این پیشرفتها هم‌سنگ با سایر توسعه‌های علمی، فنی، جمعیتی و … نبوده، فجایع بزرگی را به همراه داشته است. وقوع جنگهای زیاد طی این ۱۵۰ سال و به خصوص دو جنگ بزرگ جهانی و کشته شدن میلیونها انسان از نتایج همین نابرابری در توسعه علم و اخلاق بوده است.

برخی دلیل این عقب‌ماندن اخلاق در این سیر تکاملی را کنار گذاشته‌شدن ادیان الهی می‌دانند. متاسفانه خشونتها و جنگهایی که طی این مدت به نام دین در جهان شکل گرفته و به خصوص بروز انحرافات گسترده دینی طی این چند سال اخیر در منطقه خاورمیانه که مهد اکثر ادیان بزرگ الهی است خلاف این نظر را تداعی می‌کند اینکه ادیان الهی حتی در حوزه تحت کنترل خود نیز نتوانستند آن سیطره اخلاقی را بوجود آورند که جلوی این‌چنین فجایعی را بگیرند چه برسد به اینکه بتوانند تاثیر جهانی بگذارند.

بی‌شک این ایراد به ادیان الهی وارد نیست چرا که تمام ادیان الهی در زمان خود به وسیله پیامبران به طور کامل ارائه گردیده‌اند اما تاریخ اثبات کرده است که بعد از پیامبران، این پیروان و ادامه‌دهندگان راه ایشان بوده‌اند که نتوانسته‌اند این دستاورد را که چیزی جز شناخت حقیقت الهی نبوده، حفظ کرده و گرفتار انحرافات گسترده‌ای شده‌اند. به نام پیامبرانی که خود، نماد آزادگی و مبارزه با کهنگی‌های زمان خود بوده‌اند به آزادی مردم تاخته و آنها را در کهنگی‌ها محصور کرده‌اند. به نام پیامبرانی که فلسفه پیام‌آوری ایشان برقراری صلح و آرامش و گسترش اخلاق در جهان بوده با جنگ و خونریزی، بی‌حرمتی و تجاوز، ادیان الهی را بی‌اعتبار نموده‌اند.

از طرف دیگر جوامع امروزی، با گسترش آموزش و پرورش همگانی، بیش از پیش برپایه دانایی شکل گرفته و در چنین جوامعی دیگر نمی‌توان با تکیه بر خرافات، روایتها و باورهای نامعقول، سفسطه و مغلطه استیلای دینی را نهادینه کرد. البته این را نیز باید پذیرفت که جوامع هرچه آگاه‌تر باشند، بیش از پیش تشنه درک و شناخت حقیقت واقعی می‌باشند.

حقیقتی که اگر بپذیریم ما از آن فاصله گرفته‌ایم تنها راه دست‌یافتن به آن هم‌اندیشی سازنده بین ادیان الهی است.

دنیای امروز در انتظار اندیشه‌های نو و اثرگذار به نام دین است و همچنین حل چالشهایی که در طول تاریخ بین فلاسفه، اندیشمندان و روحانیون دینی شکاف انداخته است. رابطه دین و آگاهی، رابطه دین و آزادی، رابطه دین و نوگرایی، رابطه دین و شادی، نقش و جایگاه واقعی روحانیت دینی و در نهایت آرمان و هدف نهایی انسان و چگونگی ارتباط او با خدا.

پیروان ادیان مختلف هر کدام به نوعی به این حقیقت الهی نزدیک شده‌اند. هم‌اندیشی در عین حال که شرایطی را فراهم می‌کند تا از این تجربه‌ها در راستای شناخت بهره‌ برد با مرکز قرار گرفتن مشترکات ادیان الهی بیش از پیش حقایق معنوی نمایان می‌گردد. البته در این صورت باید این آمادگی وجود داشته باشد تا بسیاری از ساختارهای کهنه را با شناختی نو کنار بگذاریم و شرایطی را فراهم آوریم تا به دور از تعصب، منفعت‌طلبی‌ها پذیرای اندیشه‌های نو باشیم. به طور مثال بسیاری از آنچیزهایی که در قالب آداب و احکام دینی به عنوان اصول دین معرفی می‌شوند به این دلیل که در مشترکات دینی نمی‌گنجند، نمی توانند جزئی از آن حقیقت مشترک باشند.

اتفاقا ایران به واسطه فرهنگ غنی و کهن خود و همچنین در برگرفتن ادیان، مذاهب و قومیتهای گوناگون، بستر بسیار مناسبی برای شکل‌گیری چنین هم‌اندیشیهایی می‌باشد. این کار را باید از درون دانشگاهها، نهادهای آموزشی مذهبی و دینی آغاز کرد و به کمک رسانه‌های ملی نظیر صدا و سیما در راستای گسترش آگاهی در جامعه رواج داد.

متاسفانه در حال حاضر نوعی تفکر انحصار گرایی دینی در برخی از حوزه‌های پژوهشی و آموزشی کشور حاکم است که از پایه شکل‌گیری چنین ساختاری را فراهم نمی‌کند و در رسانه‌های ملی هم یک هراس کاذب از گفتگو و هم‌اندیشی در راستای بالابردن سطح آگاهی عمومی نهادینه شده است.

به طور مثال اگر در رشته‌هایی نظیر ادیان، ادیان و اعتقادات مذاهب گوناگون مورد بررسی و آموزش قرار می‌گیرد باید این آموزه‌های به وسیله اساتید و اندیشمندان همان دین یا حوزه صورت گیرد. در عین حال باید تعصبها را نیز کنار گذاشته تا بتوان با شکل‌گیری یک فضای آزاد و مناسب گفتگو زمینه هم‌اندیشی فراهم شود.

صدا و سیما و رسانه‌های ملی نیز باید بیش از پیش به ابعاد فرهنگی این مرز و بوم بها دهند به این دلیل که بیشتر بن‌مایه و نقش ادیان را می‌توان در فرهنگ این سرزمین به روشنی پیدا کرد. فرهنگی که در دل خود تجربه گرانمایه‌ای از تاریخ گر تلاطم را نیز به همراه دارد.

اگر به سیر تکاملی تاریخ باور داشته باشیم در این صورت باید بپذیریم که جامعه امروز بیش از گذشته نیاز به برداشتهای نو و تازه از مفاهیم معنوی دارد و اتفاقا این، راه و روش تمامی پیامبران الهی است. پیامبران الهی، بزرگترین آزاد‌اندیشان زمان خویش بوده‌اند و با چنین رویکردی نه تنها بتهای ظاهری بلکه بتهای اعتقادی زمان خود را در هم شکستند. بتهایی که در هر زمان و هر دوره‌ای می‌تواند شکل گیرد.

پروردگارا بشود که از کسانی شویم که جهان را به سوی تکامل پیش می‌برند. (گات‌ها، هات ۳۰ – بند ۹)

درباره ی سپندارمزد

همچنین ببینید

اخلاق برتر است یا قانون ؟

سخن سردبیر مجله فروهر – شماره ۴۶۶ موبد پدرام سروش‌پور   اخلاق و قانون مفاهیمی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *