خانه / سخن سردبیر مجله فروهر / اندیشه نیک، گفتار نیک، کردار نیک

اندیشه نیک، گفتار نیک، کردار نیک

سخن سردبیر مجله فروهر- شماره ۴۵۴

موبد پدرام سروش پور

در فرهنگ کهن زرتشتی سخنان نمادگونه بسیار را می‌توان یافت که به نوعی بیان‌گر ارزشهای دینی و فرهنگی زرتشتی می‌باشند ولی شاید باارزش‌ترین آنها «اندیشه‌نیک – گفتار نیک – کردار نیک» می‌باشد. سخن نمادینی که اتفاقا هر غیر زرتشتی خواه ایرانی یا غیرایرانی با شنیدن نام اشوزرتشت یا زرتشتی در ذهنش نقش می بندد. در جهانی که آفریده اهورامزدا، دانای کل هستی‌بخش است بدی راهی ندارد اما انسانها می‌توانند در کنار نیکیها، خالق بدیها هم باشند و بهدینان(فرد زرتشتی) بزرگترین آرمانش آفرینش نیکی‌هاست در اندیشه‌اشان، گستراندن نیکیهاست با بیانشان و در نهایت نهادینه کردن نیکیهاست با کردارشان، تا آنجاکه که دیگر جایی برای بدیها باقی نماند.

برای نخستین بار اشوزرتشت در گاتها این چنین زیبا این شعار بنیادین را مطرح نموده است:

« انسان با ایمان و خداشناس، پارسا و پرهیزکار است

و اندیشه و گفتار و کردار و وجدانش به افزایش و گسترش راستی کمک خواهد کرد.

در پرتو منش پاک و چیرگی بر نفس، هستی بخش دانای بیهمتا بخشایش خویش را بما ارزانی خواهد داشت.

پروردگارا برای برخورداری از این بخشش نیک به‌تو روی می‌آورم و آنرا خوستارم» هات ۵۱ بند ۲۱

برپایه آموزشهای گاهانی اشوزرتشت، اشا سرچشمه تمامی نیکیهاست. اشا را راستی تعریف کرده‌اند ولی در اصل اشا مفهومی است گاهانی که شاید هیچ معادلی را نتوان در ادبیات فارسی برای آن یافت. اشا جلوه پاک آفرینش اهورامزداست اگرچه از آن می‌توان راستی، پاکی، نظم، قانون، هنجار هستی، عدالت و ….. بسیاری واژه های دیگر را برداشت کرد ولی در اصل هیچ کدام از معانی فوق را نمی‌توان به طور کامل منطبق بر اشا دانست. شاید بتوان گفت «اشا سرچشمه مشترک همه نیکیهاست در جهان گیتی(مادی) و مینو(معنوی)»

در هات ۵۸ یسنا در مورد ارزش و جایگاه این سه همین بس که بنیاد نماز یا نیایش بهدینان بر آن استوار گردیده است.

«این را پیروزی دانیم: این نماز نیک بنیاد به اشا(راستی) پیوسته را، به آرمئیتی پیوسته(ایمان) را، نمازی که بنیادش اندیشه‌نیک، گفتارنیک، و کردار نیک است.»   هات ۵۸ یسنا

نماز زرتشتیان همراه با نو کردن کشتی در اصل نوعی عهد و پیمان مجدد است بر نیک اندیشیدن و نیک گفتن و نیک عمل کردن. در بخشی از اوستای روزانه به نام «مزدیسنو اهمی» که در اصل اقرار به دین مزدیسنی است اینچنین آمده:

«من اقرار دارم که مزداپرست زرتشتی با ایمان و اعتقادم. من ایمان دارم به پندار نیک اندیشیده، من ایمان دارم به سخن نیک گفته شده، من ایمان دارم بکردار نیک کرده شده. من ایمان دارم بدین مزدیسنا که جنگ براندازد و سلاح را کنار گذارد به ختودت(خویشی ورزیدن، برادری) امر کند(دین) مقدسی که در میان همه، بزرگترین و بهترین و زیباترین است. آن (دین) اهورایی زرتشتی همه چیزهای نیک را باهورا مزدا سزاوار میدانم، این است ایمان (اعتراف) بدین مزدیسنا.»

در آخرین بند هات ۲۹ گاتها نیز که بیان فلسفه به پیامبری رسیدن اشوزرتشت می‌باشد اشوزرتشت پس از برگزیده شدن به پیامبری رو به درگاه اهورامزدا کرده و می‌پرسد:

«وهومن، اشا و خشترا چه وقت بما روی خواهند آورد؟ کی ای مزدا آیین ترا انجمن بزرگ بزرگ مغان خواهند پذیرفت.»

و در ادامه اینچنین می‌فرماید:

«ای هستی بخش اینک که برای ما یار و مددکار رسیده است ما هم آماده خدمتگذاری هستیم» هات ۲۹ بند ۱۱

وهومن، اشا و خشترا به ترتیب به معنی نیک‌اندیشی، راستی و توانایی آرزوشده، در اصل سه فروزه از هفت فروزه اهورامزدا(امشاسپندان) بوده و بالاترین جایگاهی هستند که انسان می‌تواند بدان دست یابد جایگاهی که اشوزرتشت بدانجا رسید. به عبارت دیگر نهایت نیک اندیشی رسیدن به جایگاه وهومن است و توانایی انسان در بیان این اندیشه‌های نیک راهی به سوی دست یافتن به جایگاه اشا(راستی) و در نهایت به نتیجه نشستن اندیشه نیک و گفتار نیک انسان را به توانایی می‌رسانید توانایی آرزوشده‌ای که درگاتها خشترا یا شهریور نام برده شده است.

بدیهی است که اولین و مهمترین گام در این راه نیک‌اندیشی است. اهورمزدا ذره‌ای از دانایی خود یعنی اندیشه را در وجود انسان نهاده که اگر این اندیشه همگام با وجدان فرد به سوی پیشرفت خود و جهان آفرینش گام بردارد به جایگاه وهومن دست خواهد یافت.

«ای مزدا کسی که با خواست درون بین وجدان و منش خود پیوستگی پدید آورد چنین کسی از عشق و ایمان بخداوند برخوردار و در پرتو راستی و درستی به زیور وهومن آراسته خواهد گردید» هات ۴۹-بند۵

نیچه در کتاب چنین گفت زرتشت نیک‌اندیشیدن را سختترین مرحله دانسته و آن را به شتری تشبیه کرده که باید صحرای بی‌کران و طاقت‌فرسا شناخت و آگاهی را طی کند.

در فرهنگ زرتشتی نهادینه شدن نیک‌اندیشی در جامعه را نماد صلح و آشتی می‌دانند و رنگ وهومن را سپید دانسته و شاید به همین دلیل سپیدترین ماه سال را ما ایرانیان بهمن(وهومن) نامیده‌ایم.

دومین گام گفتار نیک است. اینکه انسان اندیشه‌های نیک را بیان کرده و در جهان بگستراند، کاری است که اشوزرتشت پس از به پیامبری رسیدن تا پایان عمر کمر همت بدان بست.

«ای جویندگان دانش، اکنون آموزش‌ها و پیامی را که تابحال شنیده نشده است برای شما آشکار خواهم ساخت.» هات۳۱ بند۱

نیچه به زیبایی این مرحله را به شیر تشبیه می‌کند به این دلیل که مهمترین نیاز برای بیان راستی‌ها بی‌شک شجاعت است. در فرهنگ زرتشتی دروغ مصلحتی جایگاهی ندارد و بنا بر شهادت تاریخ نیاکان ما زرتشتیان در سختترین شرایط هیچگاه به دروغ پناه نمی‌برده‌اند.

نماد اردیبهشت(اشا وهیشتا) آتش است و در اوستا این امشاسپند زیباترین امشاسپندان نامیده شده است و در فرهنگ ایرانی نیز زیباترین ماه سال به اسم اردیبهشت نامگذاری شده است.

پس از اندیشه نیک و گفتار نیک سومین مرحله یعنی کردار نیک از آنجهت ارزشمند است که نتیجه را به همراه دارد. نیک‌اندیشی و راستی راه دست‌یافتن انسان به توانایی آرزو شده می‌باشند.

«ای اشا و ای وهومن به اشوزرتشت و یارانش نیروی مینوی و توانایی بخشید تا در پرتو بجهانیان آرامش و آسایش بخشند.» هات ۲۹ بند ۱۰

باور به تلاش و کوشش و آباد کردن جهان از همین اندیشه گاتهایی سرچشمه گرفته است در فرهنگ زرتشتی شهریور نماد توانایی و تلاش برای آبادانی و سرسبزی جهان است و در فرهنگ ایرانی نیز سبزترین ماه سال شهریور نامیده می‌شود.

«پروردگارا بشود که مانند کسانی که جهان را بسوی تکامل و آبادانی پیش می‌برند از بندگان وفادار تو باشیم.» هات۳۰ بند۹

اگرچه اندیشه به عنوان نخستین گام مهمترین می‌باشد ولی هیچگاه بدون گفتارنیک و کردارنیک ارزش واقعی خود را نخواهد داشت. اندیشمندی که نتواند اندیشه‌اش را به بیان رسانده و در راستای آگاهی جهانیان گام بردارد ارزشی ندارد و اندیشه و گفتاری هم که به نتیجه نرسیده و منجر به کردار نیک نگردند ارزشی ندارند. پس اندیشه‌نیک، گفتارنیک و کردارنیک در کنار هم بنیاد دین زرتشتی را شکل می‌دهند.

«همه با اندیشه و گفتار و کردار بکوشید تا مزدا را خشنود سازید و هریک انجام کارنیک را برای نیایش او برگزینید»هات۵۳ بند ۲

درباره ی سپندارمزد

همچنین ببینید

اخلاق برتر است یا قانون ؟

سخن سردبیر مجله فروهر – شماره ۴۶۶ موبد پدرام سروش‌پور   اخلاق و قانون مفاهیمی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *